Eleonore vertelt tijdens herdenking over haar familiegeschiedenis: 'Ineens bleek ook ik verbonden met het slavernijverleden'

De Veluwse auteur Eleonore Josefsson-d'Arnault werd als baby geadopteerd door een Nederlands gezin en groeide op zonder veel te weten over haar biologische afkomst. Pas op latere leeftijd ontmoette ze haar biologische Curaçaose moeder en Nederlandse vader. 

Toen ze als volwassene een DNA-test liet doen, bleek dat ruim vijfentwintig procent van haar DNA afkomstig was uit Afrika. "Dat was een enorme schok. Dat het slavernijverleden uiteindelijk ook in mijn eigen familie voorkomt. Ik ben opgegroeid in een Nederlands gezin. Daar stonden we eigenlijk nooit bij stil", vertelt ze. 

Dinsdag 30 juni staat ze er wél bij stil tijdens de herdenking van het slavernijverleden in de Catherinakapel in Harderwijk.

De uitslag van de DNA-test maakte haar nieuwsgierig naar haar familiegeschiedenis en vormde het begin van een jarenlange zoektocht.

Ze verdiepte zich onder meer in de geschiedenis van Fort Elmina in Ghana, een belangrijk doorvoerpunt in de trans-Atlantische slavenhandel. Ze bracht uren door in archieven en raadpleegde historische kranten via Delpher. 

Al dat onderzoek resulteerde in ONWETTIG – DNA liegt nooit. In deze historische roman verweeft ze haar eigen familiegeschiedenis met historische feiten en archiefstukken. Volgens Josefsson-d'Arnault draait het verhaal niet alleen om geschiedenis, maar vooral om de mensen achter de feiten en cijfers.

In het boek volgt ze onder andere de vijfjarige Diabo, die tijdens de slavenhandel zijn ouders kwijtraakt. "Slavernij wordt vaak als iets abstracts gezien. Door één kind te volgen, wordt zichtbaar wat het met gewone gezinnen deed", vertelt ze. "Dat families zonder enige moeite uit elkaar werden gehaald. In Fort Elmina werd helemaal niet gekeken wie bij elkaar hoorde. Mannen, vrouwen en kinderen werden van elkaar gescheiden."

Juist door één familie te volgen, wil Josefsson-d'Arnault laten zien wat slavernij met mensen deed. Daarom koos ze voor een historische roman en niet voor een geschiedenisboek. "Ik wil niet alleen laten zien wat er is gebeurd, maar vooral laten voelen wat het met mensen deed."

Volgens haar gaat het boek uiteindelijk niet alleen over slavernij, maar ook over identiteit en de invloed van familiegeschiedenis. "De hele serie laat zien dat een mens niet alleen zichzelf is. Je bent het product van alle generaties die vóór jou kwamen. Je bent de samenstelling van alles wat je familie heeft meegemaakt."

Tijdens haar lezing legt Josefsson-d'Arnault ook een verbinding met Harderwijk. Ze vertelt over de Zweedse wetenschapper Carl Linnaeus, die in 1735 naar de toenmalige universiteit van Harderwijk kwam om te promoveren. Hij is vooral bekend van het systeem waarmee planten en dieren een Latijnse naam kregen. Minder bekend is dat hij ook mensen in verschillende groepen indeelde en daar eigenschappen aan koppelde.

"Over Afrikaanse mensen schreef hij dat ze lui, laks, zorgeloos en wispelturig zouden zijn. Waar baseerde hij dat op? Hij was nog nooit in Afrika geweest", vertelt ze.

Volgens Josefsson-d'Arnault hebben zulke ideeën bijgedragen aan een manier van denken waarin mensen ongelijk werden behandeld. "Door mensen in hokjes te plaatsen, creëer je ongelijkheid. Mensen gingen denken: wie is beter en wie is minder? De witte mens kreeg positieve eigenschappen toegeschreven."

Ze benadrukt dat ze Linnaeus noemt omdat zijn aanwezigheid in Harderwijk laat zien dat grote historische ontwikkelingen soms dichterbij zijn dan mensen denken. "Heel veel Nederlandse gemeenten, groot én klein, hebben een verbinding met het slavernijverleden. Natuurlijk hebben de mensen die nu leven dat niet zelf gedaan. Maar het gaat om respect en om begrip voor het verdriet van anderen."

Volgens Josefsson-d'Arnault werkt het indelen van mensen ook vandaag nog door. "Ook vandaag worden mensen nog beoordeeld op hun huidskleur. Dat heeft gevolgen voor je opleiding, voor het vinden van een stage of een baan. Kijk maar naar de toeslagenaffaire. Mensen worden nog steeds in hokjes gestopt."

Ze vindt daarom dat Keti Koti niet alleen belangrijk is voor mensen met Surinaamse of Caribische wortels. Ze vergelijkt de herdenking met 4 en 5 mei. "Iedereen kent die herdenkingen. Keti Koti is ook een moment waarop we stilstaan bij een geschiedenis die nog steeds doorwerkt."

Hoewel de belangstelling groeit, wordt er volgens haar in deze regio nog weinig over Keti Koti gesproken. "Veel mensen denken dat het alleen iets is voor Surinamers of mensen van de Antillen, maar dat is niet zo. Het is voor iedereen. Op 4 mei zijn Surinamers toch ook welkom? Zo zie ik Keti Koti ook."

"Ik wil dat mensen begrijpen dat het verleden niet voorbij is. Het verleden is ook nu. Geschiedenis werkt door in families, in identiteit en in de samenleving."

En juist daarom schreef ze haar boek. "Als mijn boek ervoor zorgt dat mensen anders naar elkaar gaan kijken en zich verdiepen in deze geschiedenis, dan heeft het bereikt waarvoor ik het heb geschreven."