Met het onderhouden van oude botters houdt Peter de visserijhistorie van Elburg in stand

Het scherpe geluid van een zaag klinkt over de scheepswerf aan de Havenkade. In de loods staat de EB65 uit 1908. “Deze botter wordt voorzien van nieuwe eikenhouten spanten en liggers”, wijst Peter IJben aan. Binnen de botterstichting is hij coördinator van twee werkgroepen: onderhoud en vrijwilligers. “Het opknappen van deze boot zal ongeveer anderhalf jaar duren. Dat valt nog mee”, meent hij. “Afgelopen jaar ging in april de EB25 na drie jaar weer te water.”  

De Stichting tot behoud van Elburger Botters werd in 1975 opgericht door Henk Hulst, Hans van den Pol, Rien Lipke en Peter van der Heide. “De vier vrienden wilden voorkomen dat de laatste botter uit Elburg zou vertrekken. Samen kochten ze de EB24 en zorgden ervoor dat de boot weer vaarklaar werd gemaakt. Om het onderhoud van de botter te kunnen bekostigen, zeilden ze met belangstellenden om geld bij elkaar te krijgen”, vertelt Peter over de oprichting van de stichting.  

Ruim vijftig jaar later is de stichting gegroeid met meer dan tweehonderd vrijwilligers. In de haven liggen tien eigen schepen: negen botters en één jeugdbotter. De jeugdbotter wordt ingezet als opleidingsschip om de jeugd te leren varen.  In zijn eigen jeugd had Peter niks met boten en water. “Ik kom uit Twente en mijn ouders hielden me altijd uit de buurt van het Twentekanaal. Ze vonden het diepe water eng.”  

Peter verhuisde 45 jaar geleden naar Elburg. Hij blikt terug op de eerste kennismaking met de botterstichting ruim twintig jaar geleden. “Ik fietste op een dag met één van mijn kinderen langs de voormalige locatie van de botterstichting. Ze vroegen of ik een handje kon helpen om een boot klaar te maken voor het vaarseizoen. Dat handje heb ik nooit meer losgelaten”, lacht hij.  

Als automonteur komt zijn kennis van motoren goed van pas. Hij begon in de loods met motoronderhoud. Al snel hielp hij ook mee met ander onderhoud. Tegen de tijd dat hij met pensioen ging kwam de coördinerende rol erbij. “Ik ben hier veel te vaak”, grapt hij.  “Maar ik doe dit niet alleen”, benadrukt hij. “We coördineren met vier personen. Er is altijd iemand op de werf aanwezig die de mensen aanstuurt. Ik kan hier niet iedere dag zijn. Mijn vrouw wil ook nog weleens een dagje met me weg.”

In de winter is Peter bijna iedere doordeweekse ochtend op de werf te vinden. “Ik maak een planning welke boot naar binnen gaat. De boot wordt eerst de helling opgetrokken en dan zetten we er een hogedrukspuit op om de buitenkant goed schoon te maken”, legt hij de werkwijze uit.

Meestal werken de vrijwilligers zes weken aan een boot. Met vijf tot tien man. “Dat is per dag verschillend. We maken de motor schoon, vervangen stukken hout, schuren en lakken. Het meeste werk hebben we aan houtrot en schimmel. Of als er schade is gevaren.” De vrijwilligers komen overal vandaan. “Van Leusden tot Hattem. Allemaal uit liefde voor het varen.”

De vrijwilligers van de botterstichting staan volgens Peter allemaal voor hetzelfde: het behouden van de geschiedenis van Elburg. De herinnering aan de visserijhistorie bewaren. “Vroeger voeren ruim tweeduizend vissersschepen op de Zuiderzee. Helaas zijn in het verleden veel botters verloren gegaan. Ze liggen op de bodem van het IJsselmeer.” 

“Door de afsluiting van de Zuiderzee en de inpoldering waren de schippers kwaad”, vertelt hij over de geschiedenis. “Hun levenswerk werd afgepakt. Uit woede staken ze hun schip in brand of lieten het afzinken.” 

Meerdere voormalige vissersdorpen aan de Zuiderzee hebben hun eigen botterstichting opgericht. “Allemaal met hetzelfde doel: het in stand houden van de schepen hoe ze er honderd jaar geleden mee visten. Er zijn ongeveer zeventig botters behouden”, weet Peter.  

“Die lagen afgelopen weekend tijdens de Botterdagen allemaal in Elburg. Het grootste aantal botters in de wereld bij elkaar”, zegt hij met lichte trots.  

Op de scheepswerf helpen stagiaires via het Leerbedrijf mee aan het onderhoud en restauratie van de botters. “We betrekken graag de jeugd erbij. We dragen ambacht en kennis over aan de volgende generaties, zodat de botterstichting en de boten behouden blijven voor de toekomst.” 

Met de leerlijn Erfgoed ontdekken leerlingen uit het basisonderwijs in Elburg aan de hand van verhalen en historische plekken hun gemeente. “Een week lang krijgen de leerlingen een verhaallijn aangeboden op school”, licht Peter toe. “Op vrijdag komen ze hiernaartoe en krijgen ze een rondleiding door het museum en over de werf. Ze leren knopen maken en slaan touwen in de touwslagerij.” 

In de zomer vaart Peter als schipper op één van de botters en maakt hij tochten met toeristen. Ook neemt hij deel aan botterwedstrijden en leidt hij mensen op als botterschipper. “Ik leg uit wat er aan boord moet gebeuren. Ik leer ze hoe je de zeilen hijst en welke benamingen we op de boot toepassen, zodat je aan boord dezelfde taal spreekt.”  

Glimlachend denkt hij terug aan een cursist die er te luchtig over dacht. “Met de boot verliet hij de kade, maar eenmaal op het water wist hij niet meer hoe hij terug moest keren.” Uiteraard hielp Peter hem weer naar de kant. “Het is anders dan gedacht. Die techniek moet je beheersen.” 

De mooiste boottocht maakte Peter met vijf vrijwilligers van de botterstichting. “We bezochten Den Helder regelmatig voor een evenement. Daar ontstond het idee om op de Waddenzee te zeilen.”  

Het idee bleef jarenlang een wens, totdat ze besloten het echt te realiseren. “Tien dagen lang hebben we over de Waddenzee gezworven”, denkt hij verheugd terug aan die tijd. “De wind was ons gunstig gezind en de sfeer aan boord goed. We deden veel eilanden aan. Dan kan het niet meer stuk.”